سیارک

اين عالم باشكوه !

يك سال مي تواند مدت زمان طولاني براي اخترشناسي باشد. سال 2010 ميزبان شگفتي هاي فراواني بود. ما آموختيم كه برخي از ستارگان بسيار بزرگتر از آن چه تاكنون تصور مي كرديم هستند ، ماه در حال انقباض است خورشيد دنباله دار ها را از ديگر ستارگان به سرقت مي برد همچنين ما ابري اسرار آميز از پرتوي گاما را در ماوراي كهكشان راه شيري كشف كرديم. اين مقاله ده نمونه از كشفيات برتر سال 2010 در زمينه ي اخترشناسي را بررسي مي كند...

1-   ماه منقبض مي شود

دانشمندان در ماه آگوست اعلام كردند كه ماه در گذشته ي اخير منقبض شده لست و ممكن است تا به امروز نيز اين انقباض ادامه داشته باشد. تصاويري با تفكيك بالا كه توسط مدارگرد ماه (LRO ) متعلق به ناسا گرفته شده پرتگاه هايي را بر روي سطح آن آشكار ساخته است اين تصاوير بهترين مدرك براي تصديق اين مطلب هستند كه به سبب سرماي طولاني مدت فاصله بين مركز ماه تا سطح آن در حدود 90 متر منقبض شده است.در تصويري كه توسط(LRO ) گرفته شده تاثير ناشي از اين انقباض در بخشي كه پوسته به سمت بالا نيرو وارد كرده نمايان است. بر اثر اين پديده در اين مناطق سراشيبي لبي شكل مي گيرد.

2-   پرتوي گاما فضا را فرا گرفته است 

سرچشمه ي پرتوهاي گاما در مكاني بسيار دور تر از كهكشان را شيري است. رصدهاي انجام شده توسط تلسكوپ فضايي  فرمي، تابش هاي فوق العاده بيشتري از مقدار قابل انتظار آشكار كردند. سياهچاله هاي موجود در كهكشان هاي فعال تنها در توليد 30 درصد از پرتوهاي گاما مشاهده شده سهيم اند. بنابراين منشا اين پرتوها ناشناخته است اما شايد بتوان ماده تاريك را در اين امر دخيل دانست.

3-   ماه غني از آب است

ماه به اندازه ي تمامي درياچه هاي زبرگ آمريكاي شمالي آب دارد. با استفاده از روش هاي جديد ميزان آب موجود در سنگ هاي جمع آوري شده توسط آپولو و شهاب سنگي متعلق به ماه ، اندازه گيري ها نشان دادند كه اين نمونه ها حداقل 100 برابر بيشتر از آن چه در مطالعات اوليه پيشنهاد شده بود داراي آب هستند.

4-   برخورد ستاره هاي كوتوله و انفجار ابرنواختري

ابرنواختر هاي نوع Ia تا امسال به درستي شناخته نشده بودند. اخترشناسان مي دانستند كه اين نوع ابرنواختر ها از انفجار يك ستاره ي كوتوله سفيد داغ به وجود مي آيند ، اما به طور دقيق نمي دانستند كه چه چيزي سبب انفجار آنها مي شود. مطالعات پرتو ي ايكس پيشنهاد مي دهند كه يك يك انفجار ابرنواختري از اين نوع نتيجه ي برخورد شديد ميان دو ستاره ي كوتوله ي سفيد است.

5-   خوشه هاي كروي ، متجاوزان بيگانه

يك چهارم از خوشه هاي كروي موجود در كهكشان راه شيري، متجاوزاني از ديگر كهكسان ها هستند.اين خبر امسال اعلام شده بود. خوشه هاي كروي، توپ هاي وسيعي از ستارگان پيري هستند كه در خارج از قرص اصلي كهكشان قرار گرفته اند. مطالعه اي كه امسال بر روي اين كره هاي تشكيل شده از هزاران يا ميليون ها ستاره انجام شد. نشان داد كه با توجه به سن و ساختار آن ها اين خوشه  ها در كهكشان هاي كوچكي كه سال ها پيش با راه شيري بر خورد كرده اند، شكل گرفتند.بنابراين دفعه ي بعدي كه يكي از اين خوشه ها را با تلسكوپ رصد كرديد به مكان دور دستي كه اين جرم از آن جا آمده فكر كنيد !!!   

6-   كشف سردترين ستاره

دماي سدر ترين جسم شبه ستاره اي شناخته شده تنها 200 درجه ي سانتي گراد است. تلسكوپ فضايي اسپيتزر ناسا با مشاهده در محدوده ي ويژه اي از نور به نام " محدوده ميانه فروسرخ" توانست دماي اين كوتوله ي قهوه اي را ثبت كند. كوتوله هاي قهوه اي اجرامي بزرگتر از ستارگان هستند اما بسيار كوچكتر از آن هستند كه بتوانند تبديل به ستاره شوند اين كوتوله 30 سال نوري با ما فاصله دارد و در مداري در اطراف كوتوله قهوه اي درخشان تر و داغ تري قرار گرفته است.

7-   خورشيد، دنباله دارهاي ستاره هاي همسايه را مي ربايد

آيا شما در سال 1986(1365) دنباله دار هالي را ديديد؟ آيا هر دو دم دنباله ي هيل پاپ را در سال 1997(1376) هنگام گذر از درون منظومه ي شمسي ديديد؟ دنباله دار ها ممكن است از مكاني بسيار دور تر از آن چه شما تصور مي كنيد آمده باشند. امسال محققان دريافتند كه بسياري از دنباله دارها در منظومه شمسي ما ( شامل انواع مشهور آن ها همچون هالي) ممكن است از ديگر ستارگان ربوده شده باشند. اين فرضيه به طور شگفت آوري علت وجود تعداد زيادي از اجرام يخي در منظومه ي شمسي ما را شرح مي دهد. خورشيد همچون ديگر ستارگان در يك خوشه ي ستاره اي تولد يافت و درطول زمان از آن جدا شو. نزديكي بيش از اندازه  به ستارگان به يكديگر سببب شد كه گرانش خورشيد دنباله دارها را از همسايگان مجاورش بربايد.

8-   ماده تاريك؟ دقيقا شبيه يك توپ است

اندازه گيري هاي سه بعدي از ماده ي تاريك كه كهكشان راه شيري را احاطه كرده نشان داد كه اين ماده سبيه بك توپ پهن شده ي غول پيكر است. ماده ي تاريك يك ماده ي نامرئي و ناشناخته است. كه بيشتر جرم كهكشان ها را مي سازد. دانشمندان با بررسي تاثير گرانشي ماده ي تاريك بر ستارگان مرئي به شكل آن پي برده اند.

9-   نور فرابنفش و توليد آب

نور فرابنفش ستارگان عنصر اصلي براي توليد آب در فضاست. رصدهاي انجام شده توسط رصدخانه فضايي هرشل از يك ستاره غول سرخ نشان داد زماني كه نور فرابنفش اطراف ستارگان مولكول هايي همچون مونوكسيد كربن را در جو غول گازي مي شكند آب با دمايي بين 200- و 800 درجه سانتي گراد تشكيل مي شود. بر اثر اين فرآيند اكسيژن توليد مي شود، سپس اين عنصر پس از تركيب با هيدروژن آب را تشكيلذ مي دهد.

10-         ستاره ابربزرگ ، ركورد ها را در هم شكست

در ماه جولاي اخترشناسان خبر از كشف ستاره اي بسيار بزرگ با جرمي بيش از 265 برابر جرم خورشيد دادند تا پيش از اين بزرگترين ستاره شناخته شده 150 برابر خورشيد جرم داشت. اين ستاره كه در سحابي رتيل جاي دارد يك ابر غول آبي رنگ به نام R136al است كه 10 ميليون برابر درخشان تر از خورشيد ماست. شايد اين ستاره پيش از اين وزني معادل 320 برابر جرم خورشيد داشته است و در نهايت بر اثر بيرون ريزي مقداري از جرم خود را از دست داده است.